Het is waarschijnlijk niet het onderwerp waar je als ouder graag bij stilstaat. Toch is het een belangrijke vraag: wie zorgt er voor je minderjarige kinderen als jij en de andere ouder allebei komen te overlijden? Veel ouders hebben daar wel eens over nagedacht of met familie over gesproken, maar hebben hun keuze nooit officieel vastgelegd.
Een voogd aanwijzen kan duidelijkheid geven voor een situatie waarvan je hoopt dat die nooit ontstaat. Veel ouders denken dat hiervoor altijd een notaris of advocaat nodig is, maar dat hoeft niet. Je kunt een voogd laten opnemen in het Gezagsregister. Dit kan digitaal en is gratis. Maar wat houdt voogdij precies in, hoe leg je jouw keuze vast en waar moet je over nadenken voordat je iemand aanwijst?
Wanneer is een voogd nodig en wat doet een voogd?
Voogdij wordt pas relevant wanneer er geen ouder met gezag meer is. Hebben beide ouders gezamenlijk het gezag en overlijdt één van hen? Dan blijft de andere ouder in principe alleen met het gezag belast. Daarvoor hoeft niet eerst een aparte procedure bij de rechter te worden gevoerd.
Anders wordt het wanneer beide ouders met gezag overlijden terwijl hun kind nog minderjarig is. Een voogd kan dan het gezag over het kind uitoefenen. Daarmee krijgt diegene de verantwoordelijkheid om belangrijke beslissingen te nemen over bijvoorbeeld de verzorging, opvoeding, school en medische zaken.
Als ouder kun je één of twee personen als voogd aanwijzen. Bij twee personen kun je ervoor kiezen hen gezamenlijk als voogd aan te wijzen. Je kunt ook een volgorde bepalen, zodat eerst de ene persoon wordt gevraagd en de andere in beeld komt wanneer de eerste persoon de voogdij niet kan of wil aanvaarden.
Wie je aanwijst, is een heel persoonlijke keuze. Vaak wordt als eerste gedacht aan een broer, zus, goede vriend of ander familielid. Toch gaat het niet alleen om de vraag met wie jullie een goede band hebben. Het gaat vooral om wie daadwerkelijk in staat en bereid zou zijn om voor jullie kind te zorgen.
Hoe kun je de voogdij voor je kind regelen?
Er zijn twee manieren om vooraf officieel vast te leggen wie je als voogd voor je kind aanwijst. Je kunt dit via een testament bij de notaris doen of de aanwijzing laten opnemen in het Gezagsregister.
Een testament kan passend zijn wanneer je naast de voogdij ook andere zaken wilt regelen, bijvoorbeeld rondom de erfenis en het beheer van het vermogen van de kinderen. Wil je alleen vastleggen wie na het overlijden van de ouder of ouders de voogd van het kind moet worden, dan kun je daarvoor het Gezagsregister gebruiken. Een advocaat of notaris is voor die registratie niet nodig.
Voor de aanwijzing van een voogd maakt het juridisch niet uit of deze in een testament of in het Gezagsregister is vastgelegd. Heb je op verschillende momenten meerdere aanwijzingen gedaan die van elkaar verschillen, dan is in beginsel de meest recente aanwijzing bepalend.
Het aanwijzen van een voogd via het Gezagsregister kan digitaal via Rechtspraak. Wanneer ouders dit gezamenlijk willen regelen, loggen zij ieder afzonderlijk in met hun DigiD. Het kind moet in Nederland in de Basisregistratie Personen (BRP) staan ingeschreven en je hebt onder andere het BSN van het kind nodig. Na verwerking ontvang je een uittreksel uit het Gezagsregister waarop de aanwijzing staat vermeld.
Welke voogd kies je voor je kinderen?
Het officieel registreren van een voogd is één stap, maar misschien nog belangrijker is het gesprek dat daaraan voorafgaat. Voor registratie in het Gezagsregister hoeft degene die je aanwijst niet vooraf toestemming te geven. Dat betekent echter niet dat deze persoon later verplicht kan worden om daadwerkelijk voogd te worden. Wanneer voogdij nodig wordt, moet de aangewezen persoon deze verantwoordelijkheid aanvaarden.
Daarom is het verstandig om vooraf uitgebreid te bespreken wat jullie keuze in de praktijk zou betekenen. Kijk daarbij verder dan alleen de goede band die iemand met jullie kinderen heeft. Bespreek bijvoorbeeld:
- Kan en wil deze persoon de dagelijkse zorg voor jullie kinderen dragen?
- Waar zouden de kinderen gaan wonen?
- Kunnen broertjes en zusjes bij elkaar blijven?
- Wat betekent de keuze voor school, vrienden en familie?
- Sluiten jullie ideeën over opvoeding voldoende op elkaar aan?
- Is de beoogde voogd ook praktisch en financieel in staat deze verantwoordelijkheid te dragen?
Dit zijn geen makkelijke gesprekken, maar ze kunnen wel veel duidelijkheid geven. Soms kom je er tijdens zo’n gesprek achter dat degene aan wie je als eerste dacht toch niet de meest passende keuze is.
Voor gescheiden ouders of ouders die gaan scheiden, kan het eveneens verstandig zijn om bij voogdij stil te staan. Ouders kunnen gezamenlijk een voogd aanwijzen, maar een ouder kan ook zelfstandig een aanwijzing doen. Daarbij is van belang dat een aanwijzing uiteindelijk alleen werking kan hebben wanneer degene die de aanwijzing heeft gedaan op het moment van overlijden het gezag over het kind heeft. Ook wanneer jullie relatie voorbij is, kan het daarom waardevol zijn om te bespreken wie voor jullie kinderen zou kunnen zorgen als jullie er onverwacht allebei niet meer zijn.
Wat gebeurt er als je geen voogd hebt aangewezen?
Hebben beide ouders met gezag niemand aangewezen en overlijden zij allebei, dan blijven kinderen uiteraard niet zonder bescherming. De rechtbank zal dan moeten bepalen hoe de voogdij wordt geregeld.
Daarbij kan de Raad voor de Kinderbescherming worden betrokken. Er kan worden gesproken met het kind, familieleden en andere betrokkenen om te onderzoeken wie geschikt is om de verantwoordelijkheid op zich te nemen. Uiteindelijk kan de rechter een voogd benoemen.
Dat kan iemand zijn die jullie zelf ook gekozen zouden hebben. Het verschil is dat jullie voorkeur dan niet vooraf officieel is vastgelegd. Door zelf een voogd aan te wijzen, geef je daarom duidelijkheid over wie volgens jullie geschikt is om voor de kinderen te zorgen.
Een eenmaal gemaakte keuze hoeft bovendien niet voor altijd hetzelfde te blijven. Levens veranderen. Misschien krijgt de aangewezen voogd zelf kinderen, verhuist iemand naar het buitenland, verandert het onderlinge contact of past een andere persoon jaren later beter bij jullie gezin. Je kunt dan een nieuwe voogd aanwijzen. Het is daarom verstandig om eens in de zoveel tijd opnieuw te bekijken of jullie eerdere keuze nog steeds goed voelt.
Voogdij regelen geeft duidelijkheid voor de toekomst
Nadenken over wat er met je kinderen gebeurt wanneer beide ouders overlijden, is niet prettig. Toch kan het juist rust geven om deze vraag niet onbeantwoord te laten. Door bewust na te denken over wie jullie kinderen zou kunnen opvangen en deze keuze officieel vast te leggen, voorkom je dat anderen later moeten raden wat jullie gewild zouden hebben.
Zeker tijdens of na een scheiding zijn er veel afspraken rondom kinderen die aandacht vragen. De zorgverdeling, vakanties, financiën en dagelijkse opvoeding staan meestal voorop. Voogdij voelt daardoor misschien als iets voor later, terwijl juist dit een onderwerp is dat relatief eenvoudig vooraf geregeld kan worden.
Bespreek daarom niet alleen wie jullie zouden willen aanwijzen, maar vooral waarom die persoon bij jullie kinderen past en wat de verantwoordelijkheid daadwerkelijk zou betekenen. Zo maak je een bewuste keuze met het welzijn van de kinderen voorop.